Slide 1 Slide 2
پژوهه » تحقيق توصيفى تحليل محتوا
تحقيق توصيفى تحليل محتوا

اين تحقيق به‌منظور توصيف عينى و کيفى محتواى مفاهيم بصورت نظامدار انجام مى‌شود. در واقع، قلمرو اين نوع تحقيق را منتهاى مکتوب، شفاهى و تصويرى دربارهٔ موضوعى خاص تشکيل مى‌دهد؛ نظير کتاب‌ها، مقاله‌ها، روزنامه‌ها، مجله‌ها، مطالب نوار و فيلم، سخنرانى‌ها، اوراق امتحاني، تصاوير، تابلوها، عکس‌هاى معمولي، عکس‌هاى هوايي، تصاوير ماهواره‌اي، نقشه‌ها، پرسشنامه‌ها و فرم‌ها.

محقق در چنين تحقيقى به‌دنبال تجزيه‌وتحليل و توصيف مطالب است؛ مثلاً اگر محققى بخواهد دشوارى يک کتاب را تعيين کند يا در يک کتاب درسى ميزان حضور و اثرگذارى مفهوم يا مفاهيمى را مشخص نمايد، بايستى از روش تحليل محتوا استفاده کند. محققان براى تعيين خط‌ مشى سياسى و طرز تفکر يک شخصيت سياسى مجموعه‌اى از نوشته‌ها و سخنرانى‌هاى او را که در دورهٔ خاصى از زندگى سياسى‌اش ارائه شده، مورد مطالعه قرار مى‌دهند. اين موارد ممکن است در کتاب‌ها و روزنامه‌ها و مجله‌ها نوشته شده باشد، يا در قالب نوارهاى صوتى و تصويرى يا برنامه‌هاى زنده راديويى و تلويزيونى وجود داشته باشد.

در تحليل محتوا عناصر و مطالب موردنظر گردآورى و طبقه‌بندى مى‌شود و مورد تجزيه‌وتحليل قرار مى‌گيرد. اين عناصر ممکن است کلمه‌ها، جمله‌ها، بندها يا منتهاى کامل در آثار مکتوب يا شفاهى باشد. (دوورژه، موريس؛ روش‌هاى علوم‌اجتماعي؛ ترجمهٔ خسرو اسدي؛ ص ۱۲۰) در تصاوير و نقشه‌ها ممکن است عناصر فضايى و انسانى مورد توجه قرار گيرد؛ مثلاً مزارع، جاده‌ها، وسايل نقليه، کارخانه‌ها، خانه‌ها و مساکن، روستاها و شهرها، گونه‌هاى گياهي، منابع آب، درختان، چادرهاى عشايري، جمعيت و افراد انساني، يا مراکز تجمع نيروهاى نظامي.

در روش تحليل محتوا همانند ساير روش‌هاى تحقيق محقق اقدام به شناخت مسئله و تعريف آن، تدوين فرضيه، نمونه‌گيري، گردآورى اطلاعات، تنظيم و طبقه‌بندى اطلاعات، تجزيه‌وتحليل و نتيجه‌گيرى مى‌نمايد؛ يعنى فرآيند تحقيق علمى را به‌طور منظم رعايت مى‌کند.

روش‌هاى تحليل محتوا در اين زمينه‌ها کاربرد دارد: تحليل منطقى کارکرد و نقش سازمان‌ها و مؤسسات بر مبناى اسناد و مدارک؛ مطالعهٔ توليدات فرهنگى و هنرى نظير فيلم، موسيقي، تئاتر و نقاشي؛ تحليل فرآيندهاى تأثيرگذارى مانند کتب درسى و تبليغات؛ تحليل استراتژى‌ها، مؤلفه‌هاى يک وضعيت مسئله‌ساز، تفسيرهاى يک رويداد، واکنش‌هاى پنهان يک تصميم، موانع يک تدبير، تحليل يک وضعيت تعارض‌آميز؛ بازسازى واقعيت‌هاى غيرمادى گذشته مانند ذهنيت‌ها و علائق؛ تحليل ساختار و عناصر فضايى محيط خارج که در يک نقشه، عکس معمولى يا هوايى و يا تصوير ماهواره‌اى مشاهده مى‌شود.