Slide 1 Slide 2
پژوهه » روایی و اعتبـارات داخـلي و خارجـي هر تحـقيقInternal and External Validity
روایی و اعتبـارات داخـلي و خارجـي هر تحـقيقInternal and External Validity

هدف هر تحقيق, خصوصاً تحقيقات تجربي, مشخص نمودن تأثير يك يا چند متغيير مستقل روي يك يا چند متغير وابسته مي‌باشد. بنابر اين در طراحي هر مطالعه, پژوهشگر بايد كاملاً مواظب باشد كه عوامل اخلال‌گر و خطاها در نتايج تحقيق و تعبير و تفسير آنها وارد نشوند. در هر تحقيق بايد شرايط مناسب كنترل آنچنان فراهم گردند كه عوامل مختلف, اعتبار داخلي و خارجي را به خطر نياندازند.
شناخت اين عوامل محقق را قادر خواهد ساخت تا از آنها جلوگيري نموده و يا تا حد ممكن تأثير آنها را كاهش دهد. از لحاظ آماري, ‌اعتبار نشانگر اين است كه يك آزمون يا ابزار اندازه‌گيري چيزي دارد كه ادعا به اندازه‌گيري آن مي‌كند, بسنجد. بنابراين يك ترازو بايد واقعاً وزن را بسنجد و يك گرماسنج, درجه حرارت هوا را اندازه بگيرد و يك آزمون رياضي قادر باشد معلومات رياضي گروه خاصي از افراد را اندازه بگيرد در محاسبه آماري اعتبار مي‌توانيم عددي را بدست بياوريم كه نمايانگر ميزان سنجش آزمون از خصوصيات مورد نظر است. اين امر در مورد اعتبار طرح تحقيق صادق نيست.
در رابطه با طرح تحقيق, اعتبار بر اساس يك اندازه‌گيري فني از درستي و صحت مطالعه محاسبه مي‌شود. در اين مورد اعتبار بر دو نوع داخلي و خارجي تقسيم مي‌شود. اين دو مفهوم و رابطه آنها با طرح تحقيق بطور مفصل توسط Campbellو Stanley (1963) بيان و بحث شده‌اند كه در اينجا به طور خلاصه توضيح داده مي‌شوند.
۱- روایی درونی
۲- روایی بیرونی
روایی درونی یا اعتبار داخلي(دروني) Internal Validity
این اعتبار با توانا ساختن پژوهشگر در جمع‌آوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل آنها، با حذف کلیه عوامل مداخله­گر و تعبیر و تفسیر درست آنها سروکار دارد. اگر محقق بداند که آیا تغییرات بوجود آمده در متغیر وابسته متأثر از متغیر مستقل بوده یا نه باید به روایی درونی آزمون مطمئن شود.
منظور از اعتبار داخلي اين است كه نتايج حاصل تا چه اندازه مربوط به تأثير متغيير(هاي) مستقل بر روي متغير(هاي) وابسته مي‌باشند. محقق تا چه اندازه اطمينان دارد كه نتايج حاصله بر اثر عواملي غير از متغيير(هاي) مستقل نمي‌باشند. داشتن اعتبار لازمه هر نوع تحقيقي است. همانگونه كه داشتن پايائي لازمه هر نوع تست و يا وسيله اندازه‌گيري مي‌باشد. عواملي چند مي‌توانند اعتبار داخلي را به خطر بياندازند زيرا اين عوامل فرضيه‌هايي را غير از آنچه كه محقق مورد نظر دارد مطرح مي‌سازند. اگر محقق بتواند متغيير مستقل را دقيقاً كنترل نموده و دستكاري نمايد در اينصورت مي‌تواند تأثير آن را بر متغير وابسته اندازه ‌بگيرد, اما اگر كنترلها و محافظت‌ها دقيق و مناسب نباشند, عواملي كه در كنترل محقق قرار نگرفته‌اند نتايج را تحت تأثير قرار داده و فرضيه‌هاي محقق بطور دقيق آزمايش نمي‌شوند. اثر برخي از اين عوامل ممكن است از طريق ايجاد گروه كنترل در تحقيق حذف گردند, اما تعدادي ديگر از آنها نياز به طرحهاي پيچيده‌تر و دقيق‌تر دارند. عواملي كه اعتبار داخلي را به خطر مي‌اندازند و در یک آزمون اگر می خواهیم دارای روایی درونی باشد در این صورت باید عوامل زیر تحت کنترل محقق باشد :
۱- رویدادهای همزمان با اجرای تحقیق
۲- رشد ( بلوغ )
۳- ابزار اندازه گیری ( یعنی روایی باید داشته باشد )
۴- افت آزمودنی ها
۵- عامل آزمون
۶- گزینش
۷- بازگشت آماری
۸- اثر مداخله عوامل پیشین
۹- اثر تعامل

عامل تاريخ (History ): اين عامل شامل حوادث و رويدادهايي هستند كه در فاصله زماني بين دو گونه اندازه‌گيري(پيش آزمون و پس آزمون) روي مي‌دهند. هر قدر اين فاصله زماني بيشتر باشد احتمال رخداد بعضي عوامل بر آزمودنيها و نهايتاً در نتايج تحقيق بيشتر مي‌شود. اين عامل زماني داراي تأثير زياد است كه طرح تحقيق شامل يك گروه و اجراي دو آزمون (پيش آزمون و پس آزمون ) باشد. براي كنترل عامل تاريخ مي‌توان مدت زمان مطالعه را در حد ممكن كاهش داد, مخصوصاً از گروه كنترل (گواه) استفاده نمود, و زمان مطالعه را با توجه به شرايط تغيير داد.
عامل رشد (Maturation ): هرگونه تغييراتي كه درحين اجراي تحقيق در آزمودنيها روي دهد به عنوان عامل رشد محسوب مي‌گردد. تغييراتي از قبيل خستگي,‌گرسنگي و مخصوصاً رشد جسماني, عقلاني, عاطفي, اجتماعي و اخلاقي ميتوانند برنتايج مطالعه مؤثر باشند. اگر مدت زمان مطالعه طولاني باشد , همواره ممكن است كه در فاصله بين دو آزمون تغييراتي ناشي از رشد در آزمودنيها باعث اخلال در نتايج تحقيق گردد. كاهش زمان مطالعه و داشتن گروه كنترل مي‌توانند بعنوان بهترين تدابيري براي كاهش تأثير عامل رشد به كار روند.
عامل آزمون (Testing): در تحقيقاتي كه نياز به پيش آزمون و پس آزمون دارند, اجراي آزمون اوليه مي‌تواند بعنوان عاملي غير از متغير مستقل بر نتايج تأثير گذارد. بنابر اين هرگونه تغيير در نتايج آزمون نهايي كه در اثر آزمون بار اول در آزمودنيها يا نمونه‌ها بوجود آيد بعنوان عامل آزمون قلمداد مي‌گردد كه مي‌تواند به ازاي اثرات سوء و مخل باشد. معمولاً در نتيجه تجربه آزمون اول و آشنايي با آن ممكن است آزمون دوم (نهايي) تحت تأثير قرار گيرد, ‌بعنوان مثال اگر آزمودنيها پس از اجراي آزمون اول متوجه شوند كه ميزان سوگيري آنها نسبت به نژادهاي مختلف در دست بررسي است سعي خواهند نمود تا در آزمون دوم سؤالات را به گونه‌اي پاسخ دهند كه به تعصب نژادي متهم نگردند. براي كنترل اين عامل مي‌توان فاصله ‌زماني دو آزمون را افزايش داد, تا حد ممكن از اجراي دو آزمون خودداري كرد, و يا به جاي دو بار استفاده از يك آزمون, از دو آزمون مختلف كه چيز يكساني را بسنجند, سود جست.

ابزار اندازه‌گيري(Measuring Instrument): تغييرات در وسايل و ابزارهاي اندازه‌‌گيري يا تفاوتهاي مربوط به كسانيكه بعنوان مشاهده ‌گر يا نمره‌گذار محسوب مي‌شوند, مي‌توانند به جز اثرات متغيير مستقل, بر نتايج مؤثر باشند. وسايل و ابزارهاي اندازه‌گيري بايد در درجه اول دقيق و معتبر و در درجه دوم بگونه‌اي صحيح مورد استفاده قرار گيرند. محققي كه از ابزارهاي مختلف آزمايشگاهي براي جمع‌آوري داده‌هاي خود استفاده مي‌كند بايد سعي نمايد كه درستي و دقت اين ابزارها را مورد آزمايش قرار دهد و در صورتيكه چند فرد به انجام آزمايشها مشغولند, ‌بايد قبلاً براي اين منظور تربيت شده و هماهنگي كافي و لازم را دركار با دستگاهها و يا انجام آزمونها بعمل آورند. براي جلوگيري از اثرات نامطلوب اين عامل بايد از دستگاهها, ابزارها و يا آزمونهاي معتبر و پايا استفاده نمود و در صورت ممكن يك فرد جمع‌آاوري اطلاعات يا انجام آزمايشها را به عهده گرفته در صورتي‌كه قرار است چند نفر به انجام اين مهم اشتغال داشته باشند. , قبلاً راهنمايي و هماهنگي‌هاي لازم صورت گيرد.
بازگشت آماريStatistical Regression : در تحقيقات مربوط به انسان, مخصوصاً در مورد آموزشهاي جبراني و زماني‌كه از گروههاي آزمايشي با خصوصيت در حد بالا و يا پايين استفاده شود, گرايش اين گروهها به ميانگين حالت طبيعي داشته و جدا از تأثيرات متغيير مستقل عمل مي‌كند. براي كنترل اثر بازگشت آماري در تحقيقات معمولاً سعي مي‌شود از روش انتخاب تصادفي استفاده شود تا نمونه بتواند نماينده واقعي جامعه آماري محسوب گردد. انتخاب آزمودنيها Differential Selection of Subjects: چگونگي انتخاب آزمودنيها در گروههاي تجربي و كنترل ممكن است به غير از اثر متغيير مستقل بر نتايج تحقيق مؤثر باشد. مثلاً قرار دادن افراد داوطلب در يك گروه و ساير آزمودنيها در گروه ديگر مي‌تواند نتايج را تحت تأثير قرار دهد. هر گونه تفاوت و اختلاف در افراد گروه تجربي و گروه كنترل مي‌تواند اثر واقعي متغيير مستقل را از بين ببرد. براي كنترل اثر اين عامل مي‌توان از انتخاب تصادفي و يا گزينش صرفاً يك گروه تجربي استفاده نمود.
اثر افت تجربي ( از دست دادن آزمودنيها)Experimental Mortality: احتمال كم شدن و از دست دادن آزمودنيها از شروع تحقيق تا پايان آن همواره وجود دارد ممكن است آزمودنيها در مدت انجام تحقيق دست از همكاري با محقق بردارند و يا از محل انجام تحقيق به شهر ديگري منتقل شده و يا دچار مرگ و مير گردند. گاه ديده شده است كه در اثر افت آزمودنيها امكان مقايسه‌هاي مختلف در تحقيق ممكن نگرديده و در نتايج اثرات بوجود سوئي آورده است. براي رفع اين مشكل معمولاً آزمودنيها را بيش از تعداد مورد نياز انتخاب مي‌كنند و ضمناً در صورت ممكن مي‌توان طول مدت انجام تحقيق را بنحوي كاهش داد.
تأثير متقابل عوامل Interaction among Factors : عوامل مؤثر بر اعتبار داخلي مي‌توانند بصورت گروهي نيز عمل نموده و نتايج تحقيق را تحت تأثير قرار دهند. مثلاً عواملي چون انتخاب آزمودنيها, ابزار اندازه‌گيري و يا افت آزمودنيها مي‌توانند بصورت تركيبي, نتايج را تحت تأثير قرار داده و اثر متغيير مستقل را كاهش دهند.

روایی بیرونی یا اعتبار خارجي External
این اعتبار به قابلیت تعمیم‌پذیری یافته­های تحقیق ارتباط دارد. به این معنی که آیا نتایج آزمایش را می­توان به جامعه­ای که نمونه از آن انتخاب شده است، تعمیم داد یا نه. به عبارت دیگر، آیا یافته­های پژوهش، معرف و بیانگر شرایط و موقعیت‌های زمانی و مکانی خاص دیگر هستند؟ گرچه، اعتبار بیرونی با جامعه­ای که پژوهشگر قصد دارد نتایج را به آن تعمیم دهد، مربوط است. هرگاه در یک پژوهش یافته هایی که از یک نمونه بدست آمده بتوان به جامعه مورد تحقیق تعمیم دارد یا آنکه بتوان نتایج پژوهش را به موقعیت های مشابه تعمیم دارد در این صورت تحقیق دارای روایی بیرونی است .
در طرح تحقيق علاوه بر اينكه اندازه‌گيري دقيق اثر متغير‌(هاي) مستقل بر متغيير(هاي) وابسته مورد توجه محقق است, ميزان تعميم‌پذيري نتايج نيز از اهميت خاصي برخوردار است. قابليت تعميم يافته‌هاي تحقيق به ساير جمعيتها, مجموعه‌ها, تدابير تجربي و يا متغيرهاي اندازه‌گيري مربوط به اعتبار خارجي تحقيق است. در اين مورد سؤالات زير قابل تعمق مي‌باشند. آيا نتايج حاصل از تحقيق قابل تعميم به جمعيت وسيعتر و موقعيتهاي متفاوت هستند يا اينكه صرفاً به موقعيتهاي معين همين تحقيق منحصر مي‌شوند؟ آيا يافته‌هاي تحقيق را مي‌توان به متغيرهاي تجربي و متغييرهاي اندازه‌گيري مشابه تعميم داد؟ اگر بتوان نتايج از يك تحقيق را به جمعيت وسيعتر, موقعيتهاي متفاوت و متغييرهاي بيشتر عموميت بخشيد, آن تحقيق از اعتبار خارجي بيشتري برخوردار است.

بطوركلي, خوبست محقق در قدمهاي اوليه براي كشف يك موضوع يا مسئله توجه خود را به كنترل عواملي كه اعتبار داخلي را تهديد مي‌كنند, معطوف داشته تا با دقت و صحت بيشتري آن را مورد مطالعه قرار دهد و در قدمهاي بعدي بايد توجه خود را معطوف به كاربرد و تعميم‌پذيري نتايج نمايد. همانگونه كه عوامل متعدد مي‌توانستند اعتبار داخلي را تهديد نمايد, عواملي نيز وجود دارند كه قدرت تعميم يافته‌ها را به خطر مي‌اندازند.اين عوامل بقرار زيرند:

عواملی که در روایی بیرونی تأثیر دارد:
۱- تصنعی بودن موقعیت آزمایش با توجه به اینکه محقق سعی دارد متغیرهای ناخواسته و مزاحم را کنترل کند این کنترل باعث می شود گاهی موقعیت های آزمایشی به یک محیط مصنوعی تبدیل شود به همین جهت امکان تعمیم یافته های آزمایشگاهی به محیط طبیعی کم می شود به خصوص اینکه آزمودنی بداند یا بفهمد برای چه منظوری در آزمایش شرکت می کند . ممکن است رفتار خود را عوض کند و به صورت تصنعی رفتار کند.
مثال : یک روش تدریس جدیدی می خواهم ارائه بدهم و یک شرایطی بوجود می آید که طرف بفهمد که روش تدریس به صورت آزمایش است و رفتاری که مشارکت کننده می کند تصنعی می شود .
۲- اثر تداخل چند متغیر مستقل در تحقیقاتی که آزمودنی در معرض چند متغیر مستقل قرار می گیرد محقق اگر تغییرات متغیر وابسته را به یکی از آن متغیرها نسبت دهد دچار خطا می شود . محقق باید به بررسی این بپردازد که کدام متغیر مستقل سهم بیشتر یا کمتری در متغیر وابسته دارد .
در برخي از تحقيقات بجاي استفاده از يك متغيير مستقل ممكن است چندين متغيير در تحقيق وارد شوند. در چنين وضعي مجزا بودن اثر هر يك از اين متغييرها كار دشوار است زيرا آنها بر يكديگر تأثير مي گذارند. تعميم نتايج در چنين شرايطي منحصر به نمونه و جامعه‌اي مي‌شود كه تجارب مشابهي از متغيير‌هاي مورد تجربه را دارند.
مثال : الان هوا خوب است . نور ← یک متغیر مستقل و برخورد همکلاسی ها ← متغیر مستقل
۳- اثر تعامل گزینش با متغیرهای تجربی
چنانچه نمونه مورد تحقیق ( گزینش ) معرف جامعه مورد نظر نباشد ، تعمیم نتایج پژوهشی به جامعه امکان پذیر نیست تعمیم پذیری نه فقط تحت تأثیر شیوه نمونه گیری قرار می گیرد بلکه ممکن است محیط آزمایش، عاملی باشد که بر نتیجه تحقیق اثر بگذارد و قدرت تعمیم و نتایج را از بین ببرد . ويژگيهاي افراد گروه نمونه كه براي شركت در مطالعه انتخاب شده‌اند, مي‌توانند بر چگونگي تعميم يافته‌هاي تحقيق مؤثر باشند. درست است كه انتخاب تصادفي گروه نمونه روش بسيار مناسبي براي اين منظوراست, اما با توجه به جامعه آماري مورد نظر قابليت تعميم نتايج كم و يا زياد مي‌شود. بهرحال, خصوصيات آزمودنيهاي مورد مطالعه نظير, سن, جنس, هوش, وضعيت اقتصادي و خصوصيات ديگر مي‌توانند بر متغيير مستقل اثر بگذارد.
۴- اثر واكنش آزمون:
هنگامي‌كه در تحقيق از پيش آزمون، استفاده مي‌شود, تعميم پذيري نتايج را محدود مي‌سازد, پيش آزمون مي‌تواند حساسيت آزمودنيها را نسبت به متغيير مستقل كم و يا زياد نمايد, زيرا كه ممكن است توجه آنها را به مسائل, موضوعات و حوادثي كه قبلاً از آنها بي‌اطلاع بوده‌اند, برانگيزد و در نتيجه چنين آزمودنيهايي به بيش از اين نماينده واقعي جمعيتي كه قبلاً از آن انتخاب شده‌اند, نخواهند بود.
۵- اثرات واكنشي روشهاي تجربي:

روشهاي تجربي ممكن است اثراتي را به جا گذارند كه باعث محدوديت تعميم‌پذيري نتايج تحقيق گردد. مثلاً اگر شرايط تجربي مطالعه باعث شود كه آزمودنيها آگاه گردند كه تحت شرايط آزمايش هستند. همين آگاهي باعث مي‌شود در عملكرد‌هاي آنها تغييراتي حاصل شده و موفقيت مصنوعي در مطالعه بوجود آيد.(Hawthorne Effect) به طور كلي, يافته‌هاي قابل مشاهده در آزمايشگاه و يا در شرايط تجربي ممكن است داراي كاربرد مستقيم در زندگي واقعي و شرايط طبيعي را نداشته باشند.

منابع:
-احمدی، سید علی اکبر؛ صالحی، علی و فریدی، محمد رضا. ۱۳۸۹٫ روش تحیق در مدیریت. تهران : انتشارات دانشگاه پیام نور.
-ادیب حاج باقری، محسن؛ پرویزی، سرور و صلصالی ،مهوش. ۱۳۸۶٫ روشهای تحقیق کیفی. انتشارات بشری
-ایزاک استیفان.۱۳۷۶٫ راهنمای تحقیق و ارزشیابی در روان شناسی و علوم تربیتی ، ترجمه دکتر علی دلاور ،تهران : نشر ارسباران.
-فرد_ان _کرلینجر.۱۳۷۶٫ مبانی پژوهش در علوم رفتاری {ترجمه پاشا شریفی حسن و نجفی زند جعفر ،جلد دوم ،تهران :انتشارات آوای نور.
-ثرندایک رابرت ال .۱۳۷۵٫ روان سنجی کاربردی ترجمه حیدر علی هومن –تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
-رمضانی ، خ. ۱۳۸۰٫ روش های تحقیق در علوم رفتاری و اجتماعی.انتشارات فاطمیه.
-سرمد, زهره؛ بازرگان, عباس؛ و حجازی ، الهه .۱۳۷۹٫ روش های تحقیق در علوم رفتاری. تهران: انتشارات آگاه
-نایبی، هوشنگ ۱۳۳۹ .روش تحقیق نظری در علوم اجتماعی /اقتباس هوشنگ نایبی با ویراستار علمی دکتر محمد جواد زاهدی . تهران: دانشگاه پیام نور
-سیف- ع.ا. ۱۳۸۴٫ اندازه گیری، تهران، سنجش و ارزشیابی آموزشی، تهران: انتشارات آگاه.
-نادری،ع. و سیف نراقی ، م . ۱۳۸۸ . روشهای تحقیق و چگونگی ارزشیابی آن در علوم انسانی .تهران : انتشارات ارسباران .
-دلاور ، ع . ۱۳۸۸ . احتمالات و آمار کاربردی . تهران : انتشارات آرین .
-دلاور ، ع . و نقشبندی ، س . ۱۳۸۸ . تحلیل آماری در روانشناسی و علوم تربیتی . تهران : انتشارات ارسباران .