پژوهه » مقیاس های سنجش نگرش
مقیاس های سنجش نگرش

از جمله ابزارهای گردآوری داده ها در تحقیقات مدیریت و علوم رفتاری، مقیاس‌هاس سنجش نگرش است. مهمترین مقیاس‌ها اندازه‌گیری نگرش عبارتند از:
مقیاس لیکرت، مقیاس افتراق معنایی، مقیاس ثرستون، مقیاس گاتمن و مقیاس فاصله اجتماعی بوگاردوس

۱- مقیاس لیکرت
این مقیاس از مجموعه ای منظم از گویه ها که به ترتیب خاصی تدوین شده است ساخته میشود. این گویه ها حالات خاصی از پدیده مورد اندازه گیری را بصورت گویه هایی که از لحاظ ارزش اندازه گیری دارای فاصله های مساوی است عرضه می کند. برای تدوین این گویه ها معمولا از عبارات مساعد و نامساعد درباره پدیده مورد اندازه گیری به تعداد مساوی استفاده میشود. جهت امتیاز دهی و ارزش گزاری کمی پاسخ‌های سوالات مقیاس معمولا از طیف لیکرت ۵ درجه استفاده می‌شود.
گزینه انتخابی بسیار کم کم متوسط زیاد بسیار زیاد
امتیاز ۱ ۲ ۳ ۴ ۵

نمره دهی به سوالات در طیف لیکرت
پاسخ دهنده میزان موافقت خود را با هر یک از این عبارات در یک مقییاس درجه بندی شده که معمولا از یک تا پنج یاهفت درجه است نشان می دهد. سپس ازمودنی به هریک از گویه ها از نظر عددی(رتبه) ارزش گذاری می شود. حاصل جمع عددی این ارزشها نمره ازمودنی را در این مقیاس بدست می دهد. در ساختن مقیاس لیکرت باید ۶ مرحله به شرح زیررا رعایت کرد:
۱- انتخاب مقوله های تشکیل دهنده مقیاس اندازه گیری وتدوین گویه های مساعد و نامساعد مربوط به موضوع
۲- اجرای مقدماتی گویه ها در یک نمونه تصادفی ازپاسخ دهنده ها
۳- محاسبه نمره کل برای هر پاسخ دهنده
۴- تعین توان افتراقی گویه ها
۵- انتخاب گویه های برگزیده
۶- تعیین ضریب قابلیت اعتماد مقیاس

۲- مقیاس افتراق معنایی
افتراق معنایی روش کمی برای اندازه گیری معنایی مفاهیم نزد افراد است وعکس العمل افراد نسبت به یک مفهوم یا شیء را توصیف میکند. در این مقیاس از پاسخ دهنده خواسته می شود تا مفهومی ررا روی یک مقیاس دو قطبی هفت درجه ای علامت گذاری کند. در دو قطب مقیاس دو صفت متضاد با هم قرار دارند. معمولا پاسخهای ازمودنی را می توان به شیوه های مختلف تحلیل کرد. برای تحلیل کمی می توان به درجه بندیهای هر مقیاس نمره هایی از ۱تا ۷ یا از۳- تا۳+ داده و سپس با محاسبه جمع یک نمره های هر مفهوم در هر یک از مقیاسها، مشخص ساخت که دو مفهوم از نظر یک فرد یا یک گروه تا چه اندازه به یگدیگر شبیه هستند. مقیاس افتراق معنایی ، ابزاری است که در مدت زمان کوتاه ، اطلاعات بسیار مفیدی را درباره نگرش افراد بدست می دهد. با کمک این مقیاس می توان نیمرخ نتایج را ترسیم نموده وبا مقایسه نیمرخها اختلاف نگرش نسبت به مفاهیم را نشان داد. مقیاس افتراق معنایی بررسی تغییر در نگرش فرد را نسبت به یک موضوع ا مکان پذیرمیکند ازاین مقیاس در پژوهش های روان – درمانی نیز استفاده می شود. خاطر نشان می شود که تفسیر نتایج حاصله از این مقیاس به آسانی صورت نمی گیرد واین خطر همیشه وجود دارد که درک افراد نسبت به معنای مفاهیم متفاوت از یکدیگر باشد. مراحل ساخت مقیاس به شرح زیر است:
۱- مفاهیم موردنظر را انتخاب کند.این مفاهیم باید با مساله تحقیق مرتبط بوده و نسبت به تفاوتها و شباهت های گروه مورد مطالعه حساس باشد.
۲- زوج صفت هایی را برای مقیاس انتخا کند.وقتی هدف اندازه گیری طرز فکر باشد از صفتهایی که بیشترین وزنه ارزشی را دارد باید استفاده کرد.
۳- صفت های متضاد را باید طوری در دو انتهای مقیاس قرار داد که ترتیب خاصی وجود نداشته باشد.برای مثال در یک انتها فقط صفت های نشان دهنده قدرت ،فعالیت یا مطلوبیت قرار نگرفته باشد.

۳-مقیاس ثرستون
این مقیاس شامل مجموعه ای از گویه ها است که برای سنجش برخی از مفاهیم به کار می رود. در مقیاس ثرستون از پاسخ دهنده خواسته می شود ، تا تمام مواردی را که با آنها موافق است علامت بزند . امتیاز هر فرد در این مقیاس به وسیله تعداد گویه هایی که با آن موافق است تعیین می شود. مراحل ساختن مقیاس ترستون به شرح زیر است:
۱- تهییه مجموعه ای از گویه هایی کوتاه و دقیق راکه نشانگر طیفی از طرز فکر نسبت به شیئی یا حادثه خاصی باشد.
۲- طبقه بندی گویه ها روی یک مقیاس از یک تا یازده ( از قوی ترین تا ضعیف ترین ) به وسیله یک گروه داور
۳- در نظر گرفتن توزیع ارزشهای مقیاسی ( ۱ تا ۱۱ ) هر گویه و محاسبه میانه این توزیع
۴- گویه هایی که ارزش نیم دامنه چارکی نصف دامنه بین ربع اول و سوم خیلی زیاد است باید حذف شود. دامنه بزرگ نشانگر اختلاف زیاد بین داوران است.
۵- گویه های باقی مانده رابه نمونه ای از آزمودنی ها عرضه کرده و از آنان خواسته شود تا گویه هایی را که با آن موافق هستند علامت بگذارند. گویه هایی که از لحاظ آماری دارای هماهنگی درونی پایین است ، حذف می شود.
۶- از میان گویه های باقی مانده آنهایی که نیم فاصله چارکی آنها فواصل یکسانی را نشان می دهد ، یکی انتخاب کرد.

۴- مقیاس گاتمن
این مقیاس شامل مجموعه ای از گویه هاست که در رابطه با نگرش فرد نسبت به یک موضوع تنظیم شده است . گویه ها بر حسب دشواری ، پیچیدگی یا ارزش وزنی مرتب می شوند و موافقت یا تاکید یک گویه ، موافقت با سایر گویه های کم وزن تر را به دنبال دارد. این ویژگی تراکمی بودن مقیاس گاتمن امکن می دهد تا با داشتن امتیاز کلی فرد نمره فرد را در هر گویه ای پیش بینی نماییم. مراحل ساخت مقیاس گاتمن:
۱- انتخاب وتدوین گویه های مناسب درباره نگرش نسبت به موضوع مورد نظر .برای انتخاب گویه ها می توان به برخی منابع از قبیل روزنامه ها ، کتابها،مقاله های علمی،نتایج تحقیات و مصاحبه با افراد متخصص مراجعه کرد.
۲- اجرای مقدماتی گویه های تدوین شده
۳- تجزیه و تحلیل پاسخهای بدست آمده
۴- محاسبه ضریب بازیابی (cr)
ساختن مقیاس گاتمن مستلزم طی مراحل دشواریست ولی در مقایسه بامقیاس لیکرت وثرستون مزایایی به قرار زیر دارد:
الف) امکان تعیین نیمرخ پاسخهای فرد را فراهم می کند.
ب) با توجه به ماهیت تراکمی مقیاس برای ارزیابی تغییرات نگرش مناسبتر است.

۵- مقیاس فاصله اجتماعی بوگاردوس
نوعی مقیاس سنجش نگرش است که در بررسی نگرش نسبت به گروهای قومی – نژادی طبقات اجتماعی ،گروه های مذهبی و حرفه ای مورد استفاده قرار می گیرد . پیش فرض این مقیاس آن است که فرد پیشداوری بیشتر در مورد یک گروه ویژه داشته باشد ، فاصله اجتماعی بین او و اعضای آن گروه بیشتر خواهد بود . در این مقیاس گویه ها به صورت موقعیت های فرضی به ترتیبی که معرف فاصله اجتماعی باشد ارائه می شود.

منبع اصلی: روش های تحقیق در علوم رفتاری، تالیف دکتر زهره سرمد، عباس بازرگان و الهه حجازی. ۱۳۷۶، موسسه نشر آگه، تهران.