Slide 1 Slide 2
پژوهه » چگونگی تشخیص اعتبار علمی کنفرانس
چگونگی تشخیص اعتبار علمی کنفرانس

توسعه بی رویه آموزش عالی به همراه تمام آسیب‌های ریز و درشتی که داشته و دارد، سبب پیدایش کسب‌وکار پر سود برگزاری کنفرانس‌ها و همایش‌های علمی شده است. برگزاری کنفرانس در ظاهر کار ناپسندی نیست و رویه مدونی برای برخورد با کنفرانس‌های تقلبی وجود ندارد، بنابراین کلاهبرداری در این حوزه بسیار ساده و شیک است! علاوه بر این، برگزاری کنفرانس سرمایه اولیه چندان زیادی هم نمی‌خواهد، به خصوص که جدیدا در تبلیغ برخی کنفرانس‌ها روی برگزاری مجازی هم تاکید می‌شود و هزینه‌های رزرو سالن و پذیرایی و دعوت از اساتید و سخنرانان هم حذف شده است. دانشجویان و فارغ‌التحصیلانی که برای گذراندن دوره و کسب نمره یا احراز شرایط برای ورود به مقاطع تحصیلی بالاتر به مقاله احتیاج دارند یا افرادی که به دنبال گواهینامه‌های حضور در همایش‌های علمی تخصصی هستند، بازار بزرگی برای این کنفرانس‌های تقلبی پدید آورده‌اند و به نظر نمی‌رسد این وضعیت [حداقل در بازه کوتاه‌مدت و برای ایران] سامان پیدا کند. یکی از سئوالاتی که همیشه  پرسیده می شود، ملاک انتخاب کنفرانس‌های مناسب و معتبر علمی بوده است. به همین دلیل سعی کرده‌ ایم در این یادداشت به معیارهای اصلی تمایز میان کنفرانس‌های معتبر و غیرمعتبر اشاره کنیم.

قبل از اینکه برای شرکت در یک کنفرانس داخلی یا خارجی تصمیم بگیرید، باید هدفتان را مشخص کنید. به دنبال انتشار مقاله‌تان در یک مجمع علمی هستید یا می‌خواهید شبکه ارتباطات‌تان را گسترده‌تر کنید؟ چه نوع مخاطبانی برای شما اولویت دارند، دانشگاهیان یا افراد حرفه‌ای صنعت؟ قصد ادامه تحصیل دارید یا فرصتی برای ارائه دیدگاه برای‌تان کافی است؟ هر ساله تعداد زیادی کنفرانس در داخل ایران و چندین برابر آن در سایر نقاط جهان برگزار می‌شود. در نگاه اول، اگر درباره هدف‌تان به جمع‌بندی نرسیده باشید، زمان زیادی را برای انتخاب یک کنفرانس هدر خواهید داد و احتمالا در مراحل بعدی پول زیادی را هم برای ثبت نام و شرکت در کنفرانس از دست می‌دهید. بنابراین انتخاب هدف را در گام اول جدی بگیرید.

برای اینکه درباره اعتبار همایش‌های علمی داخلی تصمیم بگیرید، می‌توانید این معیارها را در نظر بگیرید:

نهاد علمی اداره‌کننده کنفرانس: دبیرخانه کنفرانس‌های علمی معتبر غالبا توسط دانشگاه‌ها و دانشکده‌ها، پژوهشکده‌ها یا انجمن‌های علمی اداره می‌شود و این رویدادها در تقویم پژوهشی این مراکز علمی ثبت می‌شوند. برای مثال در رشته مدیریت کنفرانس بین‌المللی مدیریت توسط دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف، کنفرانس بین‌المللی مدیریت استراتژیک توسط دانشکده مدیریت دانشگاه تهران و کنفرانس توسعه منابع انسانی توسط مرکز مطالعات بهره‌وری و منابع انسانی ایران اداره می‌شوند. متاسفانه در سال‌های اخیر در رشته مدیریت با حجم انبوهی از کنفرانس‌ها روبرو هستیم که توسط شرکت‌های تجاری برگزار می‌شوند و با دریافت هزینه از نویسندگان، گواهی پذیرش مقاله صادر می‌کنند. این کنفرانس‌ها معتبر نیستند، بنابراین مقاله و پول‌تان را برای شرکت در این کنفرانس‌ها هدر ندهید.

شورای سیاست‌گذاری و کمیته علمی: اکثر افرادی که در شورای سیاست‌گذاری یا کمیته علمی کنفرانس‌های معتبر عضویت دارند، به عنوان هیئت علمی یا عضو وابسته به یک نهاد علمی اشتهار دارند. البته در برخی کنفرانس‌ها و همایش‌های علمی کمیته‌ای تحت عنوان کمیته صنعت یا کمیته مدیران به موازات کمیته علمی وجود دارد که از متخصصان و صاحب‌نظران غیردانشگاهی تشکیل شده است، اما غیرمعمول است که در یک کنفرانس معتبر بتوانید مدیران حرفه‌ای صنعت یا افرادی که سابقه فعالیت نظام‌مند در دانشگاه‌ها و پژوهشکده‌ها را ندارند، در میان اعضای کمیته علمی ببینید.

گستره موضوعی کنفرانس: دنیای علم در حال تخصصی شدن است، اما اگر نگاهی به محورهای موضوعی برخی از کنفرانس‌های داخلی بیاندازید متوجه می‌شوید گویا این مسئله هنوز برای ایران مصداق نیافته است! برخی از کنفرانس‌های داخلی همزمان چندین حوزه موضوعی را پوشش می‌دهند، بدون اینکه در این حوزه‌ها از مزیت خاص یا حمایت و پشتیبانی چهره‌های علمی شاخص در کمیته علمی برخوردار باشند.

ژورنال‌های همکار: برخی از کنفرانس‌ها مقالات برتر هر دوره را در یک نشریه علمی چاپ می‌کنند. تعدادی از کنفرانس‌های معتبر داخلی با نشریات علمی پژوهشی مصوب وزارت علوم همکاری دارند و بررسی اعتبار این نشریات کار ساده‌ای است، برای مثال مقالات برتر هر دوره کنفرانس بین‌المللی مدیریت در فصلنامه علوم مدیریت ایران چاپ می‌شود. تعداد دیگری از کنفرانس‌ها با ژورنال‌های انگلیسی زبان همکاری می‌کنند. درباره آنها محتاط باشید! تعدادی از این ژورنال‌های انگلیسی زبان در داخل کشور منتشر می‌شوند. البته انتشار در ایران معیار بی کیفیت بودن ژورنال نیست، اما برخی از این نشریات ادعای داشتن ضریب تاثیر (Impact Factor) از موسساتی مانند تامسون رویترز دارند که قضیه این ادعاها روشن است و یک جست‌وجوی ساده در سایت تامسون رویترز ادعای آنها را نقض می‌کند. در طرف مقابل، همه ژورنال‌هایی که در خارج کشور منتشر می‌شوند معتبر نیستند و بسیاری از آنها از ژورنال‌های تقلبی به شمار می‌آیند. یک راه خوب برای بررسی اعتبار ژورنال‌های انگلیسی زبان همکار کنفرانس‌های داخلی، بررسی انتشارات و وابستگی دانشگاهی این ژورنال‌هاست. باز هم تکرار می‌کنم فریب ادعای داشتن ضریب تاثیر از تامسون رویترز را نخورید.

سابقه کنفرانس: کنفرانس‌های معتبر معمولا در اولین دوره متوقف نمی‌شوند! تداوم کنفرانس ضمن اینکه معیار خوبی از اقبال مخاطبان است، می‌تواند به شما در بررسی و مقایسه روند رشد کیفی محتوای کنفرانس کمک کند.

سعی کردیم پنج معیار اصلی برای بررسی اعتبار کنفرانس‌های علمی را در این یادداشت معرفی کنیم. به نظر مواردی مانند نمایه‌سازی مقالات یا ثبت کنفرانس در پایگاه‌های استنادی (مثل پایگاه استنادی جهان اسلام) حداقل تا چند سال آینده معیارهای مناسبی برای شناسایی کنفرانس‌های معتبر از نمونه‌های غیرمعتبر نخواهد بود. فعالیت‌های علمی نباید منوط به آئین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌ها باشد، اما شاید با تنظیم معیارهایی شفاف برای کنفرانس‌های علمی معتبر [مانند اداره کنفرانس توسط مراکز علمی و دانشگاهی یا شرایط تشکیل کمیته علمی] و ملزم کردن برگزارکنندگان به دریافت گواهی رعایت این معیارها بتوان وضعیت نابسامان “مقاله فروشی” و “گواهی فروشی” را در کنفرانس‌های داخلی تا حدودی اصلاح کرد. البته تا زمانی که خود پژوهشگران و نویسندگان مقالات اراده‌ای برای اصلاح شرایط نداشته باشند، هیچ آئین‌نامه‌ای اثربخش نیست.