Slide 1 Slide 2
پژوهه » ویژگی های روش تحقیق کمی چیست؟
ویژگی های روش تحقیق کمی چیست؟

در نکات قبلی به ویژگی های روش تحقیق کیفی اشاره کردیم. در این نکته و نکات بعدی به روش های تحقیق کمی می پردازیم. روش های تحقیق کمی به دنبال تحقیق یک فرضیه علمی در یک نمونه آماری هستند. به عنوان مثال، می خواهیم بدانیم که آیا افزایش تعداد ساعت های آموزش زبان انگلیسی در دوره دبیرستان در ایران، باعث افزایش تمایل افراد به مهاجرت به خارج از کشور می شود یا نه. اولین ویژگی روش های تحقیق کمی، مساله واحد تحلیل مشخص است. واحد تحلیل یا همان Unit of Analysis، پدیده ای است که ما به دنبال شناخت رفتار آن یا ویژگی های آن هستیم. در مثال بالا، واحد تحلیل مشخص ما، دانش آموزان و دانشجویان هستند. یعنی هر دانش آموز، یک مصداق از واحد تحلیل ماست. جامعه آماری، جامعه متشکل از تمامی واحدهای تحلیل است که فرضیه تحقیق در مورد آنها تعریف شده است. در مثال بالا، تمامی دانش آموزان آموزان ایرانی است. اما به این خاطر که معمولا ما دسترسی به تمامی افراد یک جامعه آماری نداریم یا مطالعه همه آنها دشوار است، یک نمونه آماری از بین آنها انتخاب می کنیم که تا حد امکان نمایانگر رفتار کل جامعه باشند (اصطلاحات گفته می شود که یک Representative Sample انتخاب می شود). اگر این نمونه با معیارها و روش های مناسبی انتخاب شود (مثلا Random sampling) و از تعداد کافی برخوردار باشد (Proper Sample Size)، از نظر آماری اگر فرضیه تحقیق را روی این نمونه بررسی کنیم، با احتمال خیلی خوبی می توانیم نتیجه را به کل جامعه آماری تعمیم بدهیم.

ویژگی دوم روش تحقیق کمی، استفاده از مفاهیم (Concepts) برای ساختن یک مدل است. در مثالی که در نکته قبلی مطرح شد، دو مفهوم اصلی وجود دارد: ۱) مفهوم سطح آموزش زبان انگلیسی و ۲) مفهوم میزان مهاجرت. مفاهیم در روش تحقیق کمی معمولا با یک رابطه خاصی به هم مرتبط می شوند. مثلا در مثال مطرح شده، هدف ما بررسی تاثیر سطح آموزش زبان انگلیسی بر میزان مهاجرت است. یعنی یک رابطه علی از سمت سطح زبان انگلیسی به سمت میزان مهاجرت مد نظر است. این را اصطلاحا مدل تحقیق می نامند. مثلا ممکن است یک تحقیق دیگر با همین مفاهیم، مدل دیگری را مورد بررسی قرار دهد. یعنی اینکه برعکس تاثیر میزان تمایل افراد به مهاجرت را بر سطح زبان انگلیسی آنها بخواهد تحقیق کند. فرضیه تحقیق اگر دقیق تعریف شود، باید مشخص کند که چه مدلی در تحقیق قرار است مورد بررسی قرار گیرد.

ویژگی سومی که در روش تحقیق مهم است، استفاده از سنجه های (Measures) مناسب برای مفاهیم مورد بررسی است. یعنی اینکه هر کدام از مفاهیم مورد بررسی بایستی با روش مناسبی سنجیده شوند. مثلا مفهوم سطح زبان انگلیسی را ممکن است که با سنجه “تعداد ساعت های آموزش زبان انگلیسی در دوره دبیرستان” بسنجیم. نخست اینکه سنجه مورد استفاده برای یک مفهوم باید مرتبط باشد (Relevance). یعنی سنجه، همان مفهوم مورد نظر را بسنجد و نه چیز دیگری را. مثلا سنجه انتخاب شده برای سطح زبان انگلیسی زیاد مرتبط نیس، زیرا ممکن است یک نفر تعداد ساعت های زیادی را آموزش ببیند، اما سطح واقعی زبانش خیلی خوب نباشد. دومین مساله این است که سنجه باید جامع باشد (Comprehensiveness). یعنی اینکه تمامی ابعاد مفهوم مورد بررسی را بسنجد. مثلا اگر سنجه “کیفیت صحبت کردن به زبان انگلیسی” را برای سنجش سطح زبان انگلیسی استفاده کنیم، سنجه ناقصی است زیرا جنبه های دیگر سطح زبان انگلیسی (مانند نگارش و درک مطلب و گوش دادن) را پوشش نمی دهد. ویژگی سوم یک سنجه مناسب شفاف بودن (Clarity) آن است. یعنی اینکه ابهام نداشته باشد و به صورتی کاملا دقیق و عینی (Objective) قابل اندازه گیری باشد. این ها سه ویژگی اصلی یک سنجه مناسب هستند.

در سه نکته قبلی گفتیم که روش های کمی به دنبال تحقیق یک فرضیه در یک جامعه آماری هستند. این کار را با بررسی یک مدل که مبتنی بر مفاهیم و ارتباط بین آنهاست در یک نمونه آماری انجام می دهد. اجزای مدل (یعنی مفاهیم) را باید با سنجه های مناسبی که باید مرتبط، کامل و شفاف باشند بسنجیم. ویژگی مهم دیگری که روش تحقیق کمی دارد توجه به روایی (Validity) یافته های تحقیق است. روایی یعنی اینکه نتیجه تحقیق ما چقدر با واقعیت انطباق دارد. مثلا اگر در تحقیق خود به این نتیجه رسیدیم که افزایش سطح زبان انگلیسی می تواند منجر به افزایش تمایل افراد به مهاجرت به خارج از کشور شود، حالا سوال این است که چقدر این یافته، واقعا درست است. مثلا شاید به این دلیل این نتیجه به دست آمده است در تحقیق که یک اشتباهی در اندازه گیری مفاهیم کرده ایم. روایی انواع مختلفی دارد. حداقل چهار نوع روایی داریم که عبارتند از روایی آماری (Statistical Conclusion Validity) یعنی نتایج تحقیق از نظر آماری قابل اتکا هستند، روایی سازه (Construct Validity)، یعنی سنجه ها واقعا همان مفاهیم را به درستی می سنجند)، روایی درونی (Internal Validity) یعنی نتیجه گیری در خصوص مدل مورد بررسی اقناع کننده است و روایی بیرونی (External Validity) یعنی اینکه یافته های تحقیق که در یک نمونه آماری به دست آمده اند، به کل جامعه آماری قابل تعمیم هستند.

در روش تحقیق، علاوه بر روایی، بایستی به پایایی (Reliability) یافته های تحقیق هم توجه کرد. پایایی یعنی اینکه یافته های تحقیق از ثبات کافی برخوردار باشند به شکلی که اگر همین تحقیق را فرد دیگری، در نمونه دیگری (از همان جامعه آماری)، با روش های اندازه گیری متفاوتی و در زمان دیگری انجام دهد، به نتایج تقریبا مشابهی برسد. دقیقا مثل اینکه شما اگر یک ترازو داشته باشید، انتظار دارید که اگر یک سنگ مشخص را افراد مختلف، در زمان های مختلف و با روش های مختلفی روی ترازو بگذارند، عدد تقریبا یکسانی به آنها نشان دهد. باید دقت کرد که مفهوم پایایی در روش های تحقیق کمی بسیار متاثر از متغیرهایی همچون میزان خطای ابزارهای اندازه گیری و اندازه جامعه آماری است. معمولا تکنیک های مختلفی برای محاسبه میزان روایی یافته های تحقیق مورد استفاده قرار می گیرد. به نظر شما در یک تحقیق کمی، روایی مهم تر است یا پایایی؟ تمام این نکات را می توانید از فهرست مطالب سایت دنبال کنید.

در پنج نکته قبلی گفتیم که تحقیق کمی به دنبال بررسی یک فرضیه علمی در ارتباط با یک واحد تحلیل مشخص، در یک جامعه آماری مشخص است. برای این کار، یک مدل علمی بر اساس مفاهیم تعریف می شود که این مدل را در یک نمونه آماری از جامعه آماری مد نظر خودمان تحقیق می کنیم. مفاهیم این مدل با سنجه هایی که مرتبط، کامل، و شفاف هستند اندازه گیری می شوند. یافته های تحقیق بایستی از نظر روایی آماری، روایی سازه، روایی درونی و روایی بیرونی مورد ارزیابی قرارگیرند. همچنین بایستی یافته های تحقیق از پایایی مناسبی برخوردار باشند. حال که با ویژگی های روش تحقیق کیفی و کمی آشنا شدیم، می بایست بتوانیم به راحتی انتخاب کنیم که برای سوال تحقیق ما چه روشی مناسب است و در اجرای آن به چه اصولی بایستی توجه کنیم. خوب است که یک مقاله با روش تحقیق کیفی و یک مقاله با روش تحقیق کمی را انتخاب کنید و ویژگی های مختلف هر کدام از این دو روش را در آنها بررسی کنید. تصمیم داریم بزودی مقالاتی را بعنوان الگو جهت بررسی علاقمندان در رشته های مختلف معرفی کنیم. با ما همراه باشیدو