پژوهه » نکات مهم در نگارش فصل چهارم پایان نامه
نکات مهم در نگارش فصل چهارم پایان نامه

فصل ۴ پایان نامه، فصلی است که در آن محقق به تجزیه و تحلیل داده های جمع آوری شده می پردازد. در این بخش، مهمترین عناوین قابل ارائه در فصل ۴ مختصرا” توضیح داده می شود. باید توجه داشت که در فصل ۴، محقق باید به کلیه سئوالات اصلی و فرعی مطرح در فصل ۱ پاسخ گفته و کلیه فرضیات مطرح شده را آزمون نماید.

۱- فصل ۴ نیز مانند تمام فصول دیگر پایان نامه، با یک مقدمه شروع می شود. در این مقدمه، محقق رئوس مطالب ارائه شده در فصل را تشریح می نماید.

۲- معرفی ویژگی های جمعیت شناختی نمونه مورد بررسی: معمولا” محقق به چند دلیل در پرسشنامه مورد استفاده، ویژگی های فردی پاسخ دهنده نظیر سن، جنس، میزان تحصیلات، سابقه کار، واحد سازمانی، تجرد یا تاهل و … را مورد پرسش قرار می دهد. در این بخش از فصل ۴، محقق باید با بهره گیری از جداول و نمودارهای مناسب، به معرفی ویژگی های نمونه مورد بررسی بپردازد و ذیل هر جدول یا نمودار، توضیح مختصری در مورد آن ارائه نماید.

۳- آزمون فرضیات یا پاسخگویی به سئوالات تحقیق: این بخش را که شاید بتوان مهمترین بخش فصل ۴ نامید محقق با بهره گیری از آزمون های مناسب (که از طریق مشورت با استاد راهنما یا مشاور آماری آنها را شناسایی می نماید) اقدام به تحلیل داده های گردآوری شده می نماید و نتیجه را توضیح می دهد. معمولا” سطح اطمینان استاندارد برای تحلیل داده ها، ۹۵ درصد می باشد یعنی اگر محققی سطح اطمینان تحلیل داده ها را اعلام نکند بدان معنی است که داده ها در سطح اطمینان ۹۵ درصد و با پذیرش سطح خطای ۵ درصد تحلیل شده است. در سایر سطح مثل ۹۹ درصد، ۹۰ درصد و … محقق باید سطح اطمینان را اعلام نماید تا سایرین در جریان قرار بگیرند. در خصوص آزمون فرضیات، معمولا” محقق اقدام به طرح دو فرضیه صفر و یک می نماید. مثلا” اگر فرضیه محقق عبارت باشد از: بین سبک مدیریت مشارکتی و تعهد کارکنان رابطه وجود دارد؛ فرضیه های صفر و یک بدین صورت خواهد بود: فرض صفر= بین سبک مدیریت مشارکتی و تعهد کارکنان رابطه وجود ندارد. فرض یک= بین سبک مدیریت مشارکتی و تعهد کارکنان رابطه وجود دارد. محقق بعد از تحلیل داده ها فرضا” با نرم افزار spss و با کمک آزمون ضریب همبستگی پیرسون، باید به خروجی نرم افزار و میزان sig.(ساین یا اس آی جی) نگاه کند. اگر میزان sig. کمتر از ۰۵/۰ باشد بدان معنی است که فرض صفر رد و فرض یک تایید می شود یعنی بین سبک مدیریت مشارکتی و تعهد کارکنان رابطه وجود دارد. اما اگر sig.. بزرگتر از ۰۵/۰ باشد به معنی رد فرض یک و پذیرش فرض صفر است یعنی بین سبک مدیریت مشارکتی و تعهد کارکنان رابطه وجود ندارد. توجه داشته باشید که در علوم انسانی، محقق هیچ وقت فرضیه ای را اثبات نمی نماید بلکه فرضیه ها تایید یا رد می شوند چون فرضیه ای که ممکن است در یک جامعه تایید شود شاید در جامعه دیگر رد شود لذا استفاده از واژه “اثبات” درست نیست چون چیزی که اثبات می شود یعنی یک قانون جهانشمول بوده و در همه جا صادق خواهد بود.

البته بحث تحلیل داده ها بحثی بسیار طولانی بوده و باید توجه داشت که تحلیل نتایج با توجه به نوع فرضیه و نوع آزمون های مورد استفاده متفاوت خواهد بود. در این خصوص، مطالعه کتب آمار استنباطی و کتب آموزش نرم افزار مثل آموزش spss بسیار کمک کننده خواهد بود.

۴- یکی دیگر از بخش هایی که گاه در فصل ۴، محقق می تواند بدان بپردازد بررسی اختلاف نظرهای احتمالی بین نمونه مورد بررسی بر اساس متغییرهای جمعیت شناختی مثل سن و جنس و … است. در واقع، در این بخش محقق به سئوالی نظیر این جواب می دهد: آیا نظر خانم ها و آقایان(افراد دارای مدرک تحصیلی مختلف، افراد دارای تجارب شغلی مختلف، افراد شاغل در واحدهای سازمانی مختلف، افراد مجرد و متاهل) درخصوص یک مفهوم یا متغییر مورد بررسی مثل تعهد سازمانی با یکدیگر متفاوت است یا نه؟ محقق برای پاسخگویی به این سئوال، دو فرضیه به شرح زیر مطرح می نماید. فرضیه صفر= بین خانم ها و آقایان درخصوص تعهد سازمانی اختلاف نظر وجود ندارد. فرضیه یک= بین خانم ها و آقایان درخصوص تعهد سازمانی اختلاف نظر وجود دارد. جهت آزمون این فرضیه ها، محقق می تواند بسته به نرمال بودن یا نبودن داده ها(که در بخش تدوین فصل ۳ توضیح داده شد)از روش های آمار پارامتریک یا ناپارامتریک استفاده نماید. چون متغییر مورد بررسی اصطلاحا” دوسطحی است(زن و مرد) محقق باید یا از ” آزمون یو من ویتنی”( در صورت نرمال نبودن داده ها) یا “آزمون تی”(t-test) برای دو جامعه مستقل(چون جامعه زنان و مردان مستقل از هم اند) استفاده کند. سپس، به مقدار sig. مراجعه کرده و برابر دستور بالا عمل کند. برای متغییر های چند سطحی(مثل میزان تحصیلات که دارای چند سطح است نظیر زیر دیپلم، دیپلم، فوق دیپلم، لیسانس، فوق لیسانس و دکتری یا سنوات خدمت یا سن و …) در صورت نرمال نبودن داده ها محقق باید از H کروسکال والیس استفاده نماید و در صورت نرمال بودن داده ها از مقایسه میانگین چند جامعه(ANOVA).

اگر محقق پس از انجام آزمون به این نتیجه رسید که بین نظر پاسخ دهنگان از لحاظ ویژگی مورد بررسی تفاوت وجود دارد حال می تواند با استفاده از همین آزمون های یاد شده به بررسی تفاوت ها بپردازد. مثلا” بررسی نماید که میزان تعهد سازمانی خانم ها بیشتر است یا آقایان.

۵- بررسی وضعیت متغییرهای مورد بررسی: یکی دیگر از تحلیل های قابل انجام در فصل ۴، بررسی وضعیت متغییرهای مورد بررسی است. وقتی محققی به بررسی وجود رابطه احتمالی بین رضایت شغلی و تعهد سازمانی مبادرت می کند و برای این امر اقدام به تهیه، توزیع و جمع آوری پرسشنامه می نماید می تواند علاوه بر بررسی روابط احتمالی مورد نظر، وضعیت موجود رضایت شغلی و وضعیت موجود تعهد سازمانی را نیز به تفکیک و با کمک داده های جمع آوری شده(و بدون نیاز به جمع آوری داده جدید) مورد بررسی قرار دهد و به سئوالات و دغدغه هایی نظیر اینکه پرسنل راضی اند یا نه؟ یا پرسنل دارای تعهد سازمانی هستند یا نه؟ پاسخ دهد. بدین منظور محقق می تواند به طرح فرض صفر و یک به شرح زیر بپردازد. فرض صفر: پرسنل از شغل خود ناراضی اند. فرض یک: پرسنل از شغل خود راضی اند.

محقق می تواند با بهره گیری از آزمون میانگین یک جامعه(T-TEST) برای داده های نرمال و آزمون دوجمله ای یا نسبت(binominal test) برای داده های غیرنرمال به محاسبه میانگین پاسخ ها پرداخته و به سئوال های فوق پاسخ دهد.

۶- سایر تحلیل های مورد نیاز در فصل ۴ بستگی به اهداف و سئوالات تحقیق خواهد داشت. آنچه در اینجا توضیح داده شد صرفا” تحلیل های متعارف موجود در یک پایان نامه کارشناسی ارشد می باشد.