پژوهه » نکات مهم در نگارش فصل سوم پایان نامه
نکات مهم در نگارش فصل سوم پایان نامه

فصل ۳ پایان نامه، یکی از فصول کم حجم اما مهم پایان نامه است. در این بخش، به کلیت آنچه که در این فصل باید ارائه شود اشاره می شود.

۱- فصل ۳ مانند همه فصول دیگر، با یک مقدمه آغاز می شود که در آن، محقق به توضیح رئوس کلی محتوای فصل می پردازد.

۲- معرفی جامعه مورد بررسی: در این بخش، محقق جامعه مورد مطالعه یا بعبارت بهتر، جامعه ای که قصد دارد پرسشنامه های خود را در آن توزیع و جمع آوری نماید معرفی می نماید. ذکر تعداد پرسنل بطور کلی و به تفکیک بخش ها و واحدها در این قسمت ارائه می شود. طبعا” محقق قبلا” نام این جامعه را در عنوان پایان نامه ذکر کرده است. ضمنا” بهتر است محقق در انتخاب جامعه، سراغ جوامع بزرگ برود تا نتایج تحقیق بهتر و قابل اعتماد تر باشد. مثلا” جامعه ای با ۴۰ نفر پرسنل خیلی ارزش مطالعه ندارد. بعلاوه، محقق از همان ابتدا باید جامعه ای را برای مطالعه انتخاب نماید که به وی اجازه توزیع پرسشنامه بدهند تا بعدا” دچار مشکل نشود.

۳- نمونه مورد مطالعه: معمولا” به منظور صرفه جویی در هزینه و زمان، محقق اقدام به نمونه گیری از جامعه مورد مطالعه می نماید. در این خصوص ذکر چند نکته ضروری است. الف) ساده ترین روش نمونه گیری مراجعه به جداول استانداردی است(مثل جدول مورگان) که حجم نمونه را با توجه به حجم جامعه مشخص می نماید. ب) روش دوم، تعیین حجم نمونه با استفاده از فرمول هایی است که حجم نمونه را با توجه به حجم جامعه(جامعه محدود) و یا بدون توجه به حجم جامعه( جامعه نامحدود)تعیین می نمایند. ج) درخصوص جوامع کوچک(جوامع زیر ۱۵۰ نفر) بهتر است که محقق اقدام به نمونه گیری نکرده و از طریق سرشماری اقدام به توزیع و جمع آوری این کلیه افراد پرسشنامه نماید. د) باید توجه داشت وقتی بر اساس فرمول یا جدول، تعداد نمونه مورد نیاز فرضا” ۱۰۰ نفر مشخص می گردد این عدد حداقل تعداد مورد نیاز است. برخی از محققین به اشتباه اقدام به توزیع ۱۰۰ پرسشنامه می نمایند و مثلا” ۹۰ عدد آن برگشت می خورد(نرخ بازگشت پرسشنامه=۹۰ درصد که از تقسیم تعداد پرسشنامه های توزیع شده بر تعداد پرسشنامه های سالم واصله بدست می آید) سپس اقدام به تحلیل داده ها و تعمیم آن به جامعه مورد بررسی می نمایند. این تعمیم کاملا” اشتباه است چرا که حداقل پرسشنامه مورد نیاز جمع آوری و تحلیل نشده است لذا نتایج قابل تعمیم نبوده و محقق فقط در حد نمونه مورد بررسی می تواند اظهار نظر کند نه بیشتر. محقق باید با توجه به شناختی که از جامعه دارد مثلا” ۱۵۰ پرسشنامه توزیع کند تا حداقل ۱۰۰ پرسشنامه سالم را بدست آورد. هر چه تعداد پرسشنامه های دریافتی بیشتر بوده و به جامعه نزدیک تر باشد نتایج معتبرتر خواهد بود. ه) درخصوص انواع نمونه گیری نیز(تصادفی، طبقه ای و …) لازم است محقق اطلاع کافی داشته باشد تا دچار اشتباه نشود لذا مطالعه کتب روش تحقیق توصیه می گردد.

۴- تشریح روش و نوع تحقیق: که محقق با ذکر روش تحقیق خود(پیمایشی، همبستگی، اکتشافی، علی و…) و نوع آن(کاربردی، توسعه ای، بنیادین) به تشریح نحوه انجام تحقیق می پردازد.

۵- معرفی ابزار جمع آوری داده ها: بطور کلی، ۳ ابزار مشاهده، مصاحبه و پرسشنامه جهت جمع آوری داده های مورد نیاز وجود دارد که رایج ترین و پرکاربردترین آن، پرسشنامه است. در این بخش، محقق ضمن معرفی ابزار خود به شیوه بهره گیری از آن می پردازد.

۶- روایی و پایایی ابزار اندازه گیری: یکی از بخش های بسیار مهم فصل ۳ است. درخصوص روایی و پایایی قبلا” در بخش ” نحوه تهیه پرسشنامه” توضیحاتی داده شده است. نتایج بررسی و تامین روایی و پایایی ابزار تحقیق باید در این بخش منعکس شود.

۷- شیوه کدگذاری و ورود داده ها: که در آن محقق نحوه کدگذاری داده های پرسشنامه را توضیح می دهد.

۸- معرفی آزمون های مورد استفاده: در این بخش، محقق با توجه به نوع تحقیق خود به معرفی آزمون های مورد استفاده در فصل ۴ جهت تحلیل داده ها می پردازد. معمولا” عرف بر آن است که ابتدا محقق با بهره گیری از آزمون کولموگروف – اسمیرنف، نرمال بودن یا نبودن داده ها را مشخص می کند. سپس بر آن اساس، از روش های آمار پارامتریک(در صورت نرمال بودن داده ها) یا آمار ناپارامتریک(در صورت نرمال نبودن داده ها) استفاده می کند. در خصوص نرمال بودن یا نبودن داده ها توجه به چند نکته ضروری است. الف) معمولا” با توجه به ساده تر و معتبر تر بودن روش های آمار پارامتریک، بسیاری از محققین علامند به بهره گیری از روش های آمار پارامتریک اند تا ناپارامتریک. ب) برخی معتقدند که با توجه به قضیه حدمرکزی، اگر تعداد نمونه بیش از ۳۰ عدد باشد محقق می تواند از روش های آمار پارامتریک استفاده نماید. بر همین اساس، برخی از محققین در نمونه های اصطلاحا” بزرگ از روش های آمار پارامتریک استفاده می نماید. ج) برخی دیگر معتقدند با توجه به اینکه داده های مورد استفاده محقق از نوع داده های ترتیبی است(چون بر اساس طیف لیکرت احصاء می شود) بدون توجه به حجم نمونه، محقق باید از روش های آمار ناپارامتریک استفاده نماید.

با توجه به اختلاف نظرهای یاد شده، به دانشجویان توصیه می شود که: حتما” جهت تعیین نرمال بودن یا نبودن داده ها از آزمون کولموگروف – اسمیرنف استفاده نمایند سپس بر آن اساس اقدام کنند. درخصوص نمونه های کوچک هم از روش های آمار ناپارامتریک استفاده نمایند.

۹- معرفی نرم افزار های مورد استفاده جهت تحلیل داده ها: که در آن محقق به معرفی نرم افزارهای مورد استفاده نظیر اکسل یا spss یا لیزرل یا minitab و … می پردازد.

۱۰-گاها” بخش های دیگری نیز علاوه بر بخش های یاد شده در فصل ۳ ارائه می شود مثل ذکرآماره های تحقیق که در آن محقق به تشریح فرض های صفر و یک خود به تفکیک فرضیات تحقیق می کند و یا معرفی جامعه مورد بررسی که در آن محقق، اقدام به تشریح سابقه، شرح وظایف، ساختار سازمانی و … جامعه مورد بررسی می نماید و ….