پژوهه » تحقيق توصيفى موردى يا ژرفانگر
تحقيق توصيفى موردى يا ژرفانگر

اين تحقيق عبارت است از مطالعه يک مورد يا يک واحد، و کاوش عميق در مورد آن. در واقع، در اين نوع تحقيقات يک مورد از جهات مختلف هر پديده مورد بررسى قرار مى‌گيرد و ضمن توصيف ويژگى‌ها و صفات آن به تجزيه‌وتحليل علت يا علل بعضى از کنش‌ها و واکنش‌هاى آن پرداخته مى‌شود.

در اين‌گونه تحقيقات، محقق فرضيه‌هاى خود را مى‌سازد و به گرد‌آورى اطلاعات درباره آن مى‌پردازد. براى اين کار از تمامى روش‌هاى مصاحبه، مشاهده، پرسشنامه و مطالعهٔ کتابخانه‌اى استفاده مى‌کند. سپس به تجزيه‌و‌تحليل و نتيجه‌گيرى مى‌پردازد. نکتهٔ مهمى که در تحقيقات موردى بايد در نظر گرفته شود اين است که نتايج اين‌گونه تحقيقات را به چنان جامعهٔ آمارى‌اى مى‌توان تعميم داد که ويژگى‌هاى مشترکى بين آنها يافت شود.

همانطور که گفته شد، تحقيقات مردم‌شناسى فرهنگى و قوم‌نگارى نيز جزو تحقيقات موردى بحساب مى‌آيد. همچنين تک‌نگارى‌ها (يا مونوگرافى‌هايي) (monographies) که دربارهٔ مکان يا گروه خاصى انجام مى‌شود، در زمره مطالعات موردى محسوب مى‌شود. مثلا‌ً در مطالعات قوم‌نگارى موضوعاتى از قبيل زبان، مراسم ازدواج، زندگى و روابط خانوادگي، روش پرورش کودکان، اعتقادات و مراسم مذهبي، روابط اجتماعي، آداب و رسوم اجتماعي، روش‌هاى توليد، الگوى زندگى (غذا، لباس، مسکن، وسايل خانه و کار)، الگوى گذران اوقات فراغت، ادبيات و موسيقي، طنز و شعر و داستان و حماسه مورد مطالعه قرار مى‌گيرد. در اين مطالعات بيشتر بر روش‌هاى کيفى تأکيد مى‌شود و از آمار و ارقام کمتر استفاده مى‌گردد.

در مطالعات تک‌نگارى بيشتر به توصيف و تبيين ويژگى‌هاى يک مکان جغرافيايى نظير روستا و شهر و نيز يک جماعت يا گروه اجتماعى پرداخته مى‌شود. موضوعاتى که در اين مطالعات مورد توجه قرار مى‌گيرند معمولاً عبارتند از: موقعيت جغرافيايي، ويژگى‌هاى طبيعى مکان (توپوگرافي، جنس زمين و خاک، آب‌و‌هوا، منابع آب و پوشش گياهي)، فعاليت‌هاى اقتصادى متداول، سير تکامل تاريخي، الگوى زندگي، ساخت اجتماعي، زبان و فرهنگ، آداب‌ و ‌رسوم و ارزش‌ها، نهادهاى اجتماعي، نهادهاى سياسي، اعتقادات و ارزش‌ها و آداب و رسوم مذهبي، روش‌هاى گذران اوقات فراغت، درآمد و هزينهٔ خانواده، مراسم ازدواج و تولد و فوت، روابط اجتماعي، نهاد خانواده و ساير موارد مشابه.